حالىقارالىق شەرۋدىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىلارى قازاقستان, قىتاي جانە رەسەيدىڭ «قازمۇنايگاز» ۇك اق, «CNPC» جانە «گازپروم» ااق سياقتى ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيالار. تابيعي گازبەن جۇرەتىن اۆتوكەرۋەننىڭ ايتارلىقتاي بولىگى قازاقستاننىڭ اۋماعى ارقىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جاڭا حالىقارالىق كولىك ءدالىزى ارقىلى وتەدى. قازاقستاننىڭ الماتى, تاراز, تۇركىستان, قىزىلوردا, ارال, اقتوبە ەلدى مەكەندەرى بويىنشا باعىت الىپ, رەسەيدىڭ ورىنبور, المەتەۆسك, قازان, نيجني نوۆگورود, ۆلاديمير, تورجوك نىساندارى ارقىلى قوزعالا وتىرىپ, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنا تابان تىرەيدى.
4 قازانعا جوسپارلانعان ءۇىىى سانكت-پەتەربۋرگ حالىقارالىق گاز فورۋمىن اشۋ اياسىندا اۆتوشەرۋگە قاتىسۋشىلار دا مارەگە جەتەدى. مارشرۋتتىڭ جالپى ۇزىندىعى 9 881 شاقىرىمدى قۇرايدى. اۆتوشەرۋدىڭ قازاقستاندىق بولىگىندە كولىكتەرگە گاز قۇيۋدى, قىزمەت كورسەتۋدى «قازترانسگاز» اق – ۇلتتىق گاز وپەراتورى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. اۆتوشەرۋ كەرۋەنى سۇيىتىلعان جانە سىعىمدالعان تابيعي گازبەن جۇرەتىن 17 جۇك تاسيتىن جانە جەڭىل اۆتوموبيل مەن اۆتوبۋستاردان تۇرادى.
ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق احۋالىن وڭالتۋدا وزىنە ماڭىزدى مىندەت بەلگىلەپ جولعا شىققان تابيعي گازبەن قوزعالاتىن تەحنيكالار كەرۋەنىنىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىنان ءجۇرىپ ءوتىپ, الماتىدا ايالداۋىنا بايلانىستى «قازترانسگاز» كومپانياسى «جاسىل ەكونوميكا جولىنداعى اۆتوونەركاسىپ: كەدەرگىلەرى مەن كەلەشەگى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىردى. حالىقارالىق ءمانى زور باسقوسۋدا قازاقستان, رەسەي, قىتاي, كورەيا جانە گەرمانيانىڭ گاز سالاسىنىڭ كاسىپورىندارى مەن اۆتوموبيل ءوندىرىسى, ەكولوگيالىق ۇيىمدار, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورىنداردىڭ وكىلدەرى سۇيىتىلعان جانە سىعىمدالعان تابيعي گازدىڭ تيىمدىلىگىن بىرلەسە وتىرىپ تالقىلادى. جيىنعا جەتەكشىلىك ەتكەن «قازترانسگاز ونىمدەرى» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اليك اشيروۆ ورتاق مۇددە جولىندا ءار ەلدە جان-جاقتى ىزدەنىپ جۇرگەن ارىپتەستەردى ءبىر الاڭعا جيناۋداعى ماقسات – تابيعي گازدى ەكولوگيالىق تازا جانە ەكونوميكالىق ۇنەمدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى ناسيحاتتاۋ. مودەراتور بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا كولىك سەكتورىن جاڭعىرتۋ جانە ونى ديزەل وتىنىنان تابيعي گازعا اۋىستىرۋ ماسەلەسى قاتاڭ پىسىقتالىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. 2022 جىلعا قاراي كولىك سەكتورىنىڭ تابيعي گازدى تۇتىنۋىن ون ەسەگە دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل ءۇشىن اۆتوماتتى جانە كريوگەندى گاز تولتىرۋ ستانسالارى جەلىسىن كەڭەيتۋ جوبالارى ىسكە اسىرىلادى. وسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ زياندى زاتتار قالدىعىنىڭ تومەندەۋىنە, جۇمىس ورىندارىن كوبەيتۋگە جانە وتىن شىعىندارىن نەعۇرلىم ۇنەمدەۋگە ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى.
دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا قىتاي دەلەگاتسياسىنىڭ وكىلى لي ۆاي مەن رەسەيلىك گاز مامانى ۆ.كوسكوۆەتسكي ءسوز الىپ, كولىك قۇرالدارى ءۇشىن تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدىڭ وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمى مەن پايداسىنا توقتالدى. مەيماندار دامىعان ەلدەر تابيعي گاز تيىمدىلىگىن ەرتەرەك سەزىنىپ, ەكولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق شىعىندى ازايتۋعا ايتارلىقتاي قول جەتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق «گازپروم» توبىندا موتور وتىنى رەتىندە تابيعي گازدى قولدانۋعا بايلانىستى جوبالاردى دامىتۋ تۋرالى» تاقىرىبىندا بايانداما جاساعان تاتيانا ەگەل دە وندىرىستە گازدى كولىكتەرگە سۇرانىستىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ءتۇرلى مىسالدارمەن تارقاتتى.
«رەسەي نارىعىنداعى گازموتورلى وتىن: كەدەرگىلەر مەن قولداۋ شارالارى» توڭىرەگىندە ماسەلە قوزعاعان الەكساندر دولگوۆ الماتى ءاۋجايىنان قونقۇيگە جەتكەنشە كوشە قوزعالىسىنا كوز سالىپ كەلە جاتىپ گازبەن جۇرەتىن كولىكتەردى كوپ كەزدەستىرگەنىن قۋانىشپەن جەتكىزىپ, مۇنى جاقسىلىققا بالادى. ول رەسەي فەدەراتسياسىنداعى «ەنەرگوتيىمدىلىك جانە ەنەرگەتيكانى دامىتۋ» سەكىلدى مەملەكەتتىك باعدارلامالارىنىڭ ناتيجەسىمەن جانە وسى نارىقتىڭ دامۋ كورسەتكىشىمەن تانىستىردى. گەرمانيادان كەلگەن ۆەسسلينگ دەتلەف ەۋرووداققا كىرەتىن ەلدەردىڭ بۇل سالاداعى تاجىريبەسىن العا تارتا وتىرىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردى جەڭۋ, كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە بايلانىستى ءوز ويىمەن ءبولىستى.
دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكالىق جاعىنان دا ەكولوگيا تۇرعىسىنان دا الدەقايدا ءتيىمدى تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى جان جاقتى قولداۋ تۋرالى قارار قابىلدادى. بۇل قۇجاتقا 21 قىركۇيەك كۇنى اۆتوشەرۋ كولونناسى اقتوبە قالاسىنا جەتكەن ساتتە قول قويۋ جوسپارلانىپ وتىر.
فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارى مەملەكەتتەردىڭ زاماناۋي قاجەتتىلىكتەرىنە جاۋاپ بەرەتىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ترانسشەكارالىق اۋماقتاردا اۆتوكولىكتى تابيعي گازعا اۋىستىرۋ, تۇراقتى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كولىك سەكتورىن جاڭعىرتۋ باعدارلامالارىنا باسىمدىق بەرۋگە ءبىراۋىزدان كەلىسىمگە كەلدى. ءار مەملەكەتتەن كەلگەن گاز ماماندارى نارىقتىق دامۋ باعدارلامالارىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە كەشەندى ءتاسىل تۇجىرىمداماسىن قولدايتىندىقتارىن ءبىلدىردى. جوسپارلانعان كوممۋنالدىق جول, جۇك كولىگى, اۆتوپارك, تاكسي, ورتكە قارسى قىزمەت, جەدەل جاردەم كولىگى قىزمەتى ينفراقۇرىلىمىن قاجەتىنشە جاڭارتۋ, جاڭا سالا ءۇشىن ماماندار دايارلاۋ, نورماتيۆتىك بازانى جاڭارتۋ, ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋدى ەنگىزۋ, جەڭىلدىكتى قارجىلاندىرۋ – بۇل دامىپ كەلە جاتقان گازموتورلى نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا جۇزەگە اسادى. وسىعان بايلانىستى فورۋمعا قاتىسۋشىلار مىنانداي مىندەتتەردى شەشۋگە نازار اۋدارتتى: ۇكىمەتتىڭ زاڭداردى رەتتەۋدە كولىك سالاسىنداعى تابيعي گازدى پايدالانۋدى, جاڭا نەمەسە قوسىمشا قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋدى جەدەلدەتۋ, گازموتورلى كولىكتەردى شىعاراتىن, جۇمىس ىستەيتىن جانە ۇستايتىن ۇيىمدار ءۇشىن جەڭىلدىكتەر, ارتىقشىلىقتار نەمەسە سۋبسيديالار جۇيەسىن قۇرۋ, عىلىمي-تاجىريبەلىك جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ.
قازاقستان, رەسەي جانە قىتاي جەتەكشى گاز كومپانيالارىنىڭ اراسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋ, شەتەلدىك وندىرۋشىلەر اراسىنداعى تابيعي گاز وتىنىن پايدالانۋدى ارتتىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن جوبالاردى ازىرلەۋ حالىقارالىق اۆتوموبيل شەرۋىنە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ گاز-تەحنيكالىق بىرلەستىكتەرىنە تاجىريبە الماسۋعا كەڭ مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعانىن دا اتاپ وتكەن ورىندى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
